SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK (KİMYA 10) → 1. Bölüm

………………………………………………..
Plastik atığını azaltarak çevreyi korumak amacıyla doğada çözünebilen biyobozunur plastikler üretilmektedir. Bu plastikler genellikle nişasta bazlı bitkilerin atıklarından elde edildiği için doğaya zarar vermemektedir.

………………………………………………..
Dünya’nın en derin noktası olarak bilinen Mariana Çukuru’nda petrolü parçalayabilen bakteriler keşfedilmiştir. Bu tür bakteriler sayesinde petrol sızıntısı olan kazalarda su yüzeyindeki petrolün temizlenmesi sağlanmıştır.

……………………………………………………..
Bilim insanları, zararlı böcek ilaçlarına alternatif olarak sentetik feromonlar üretmiştir. Bu feromonlar sayesinde çevreye ve ekosisteme zarar vermeden böceklerin uzaklaştırılması sağlanmıştır.

……………………………………………….
Deterjanların toprağa ve suya karışmasıyla oluşan kirliliği en aza indirmek için bazı firmalar doğal deterjanlar üretmeye başlamıştır. Bu deterjanlarda kullanılan doğal enzimler hem lekeleri kolayca çıkarabilmekte hem de doğaya zarar vermemektedir.

• Doğanın bize sunduğu kaynakları (su, hava, toprak, enerji, ormanlar) tüketirken, ekosistemin kendini yenileme hızına saygı duymak ve doğal dengeyi bozmamaktır.

Makro Öçekli Deney (Miktarlar Çok)

• 1 g AgNO₃ tartınız ve 100 mL saf suda çözünüz.
• Başka bir beherglasta 10 g Na₂CO₃ tartınız ve 100 mL saf suda çözünüz.
• AgNO₃ çözeltisini Na₂CO₃ çözeltisine damla damla ilave ediniz.
• Gözlemlerinizi not alınız.

Mikro Öçekli Deney (Miktarlar Az)

• 0,01 g AgNO₃ tartınız ve 10 mL saf suda çözünüz.
• 10 mL saf suda 0,1 g Na₂CO₃ çözünüz.
• Pipet yardımıyla aldığınız Na₂CO₃ çözeltisini AgNO₃ çözeltisinin içine dikkatlice ilave ediniz.
• Gözlemlerinizi not alınız.

• Kimyasal tepkimelerde, verimliliğinin farklı bir yorumudur.
  • Tepkimede çıkış maddesinde bulunan atomların ne kadarı istenen üründe yer alıyorsa tepkimenin atom ekonomisi o kadar yüksektir.
• Atom ekonomisi madde israfını önlemek için geliştirilmiştir.

• Mal ve hizmet üretimi için tüketilen toplam temiz suyun göstergesine su ayak izi denir.
• Su ayak izi yalnızca su hacmini değil aynı zamanda kullanılan suyun mavi, yeşil veya gri olduğunu ifade eder.
• Mavi su ayak izi: Bir malı üretmek için ihtiyaç duyulan tatlı su kaynaklarıdır.
  • Evlerde kullanılan su, mavi sudur.
• Yeşil su ayak izi: Bir malın üretiminde kullanılan yağmur suyudur.
  • Tarımda kullanılan su, yeşil sudur.
• Gri su ayak izi: Deniz, göl veya akarsularda kirlilik derişimini seyreltmek için kullanılan tatlı sudur.
  • Su sadece musluklardan boşa aktığında israf olmamaktadır.
  • Çöpe atılan her yiyecek, eşya, kıyafet su ayak izini artırmaktadır.

• Bir kurum, kişi ya da ülkenin yaptığı faaliyetler sonucu atmosfere salınan toplam sera gazı (CO₂) miktarına karbon ayak izi denir.
• Karbon ayak izinin büyüklüğü oranında çevrede oluşan zararlar da büyümektedir.
• Karbon ayak izinin küçültülmesi için bireysel çapta ve ülke çapında çeşitli önlemler alınmalıdır.

• Bireysel çapta karbon ayak izini azaltmak için yapılması gerekenler şunlardır:
  • Toplu ulaşım araçları tercih edilmelidir.
  • Enerji tasarrufu yapılmalıdır.
  • Aşırı tüketim ve israf önlenmelidir.
  • Geri dönüşüme önem verilmelidir.

• Yeşil kimya, tehlikeli maddelerin kullanımı ya da oluşumunu azaltmayı hedefleyen kimyasal ürün ve süreçlerin tasarımıdır.
  • Bir ürünün tasarlanması, üretilmesi, kullanımı ve imhası yaşam boyunca devam eden döngüdür.
• Zararlı kimyasallar yerine kullanılacak sürdürülebilir alternatifler bulunabilir.

• Yeşil kimyanın on iki ilkesi vardır:
  • Atığın önlenmesi,
  • Atom ekonomisi,
  • Daha az tehlikeli kimyasalların sentezlenmesi,
  • Daha güvenli kimyasalların tasarlanması,
  • Daha güvenli çözücüler ve yardımcı maddelerin kullanılması,
  • Enerji verimliliğine yönelik tasarımların yapılması,
  • Yenilenebilir ham madde kullanımı,
  • Türevlerin azaltılması,
  • Kataliz,
  • Bozunmaya yönelik tasarımların yapılması,
  • Kirliliğin önlenmesi için gerçek zamanlı analizlerin yapılması,
  • Kazaları önlemek için doğası gereği daha güvenli kimya olarak sıralanabilir

Sanayileşme, hızlı nüfus artışı, doğal kaynakların bilinçsiz kullanılması gibi etkenler ekosistemin yapısını bozmakta ve biyoçeşitliliğe zarar vermektedir. Bu olumsuzlukları azaltmanın en etkili yollarından biri insanlarda çevre bilinci oluşturmaktır. Çevre bilinci ile hareket edilirse insanın olumsuz etkisinin bazı sonuçlarını hafifletmek hatta tersine çevirmek mümkün olabilir.

Yukarıdaki metinden yararlanarak insanın çevre üzerine olumsuz etkilerine yönelik çözüm önerilerinizi yazınız.

Müsilaj, deniz suyunda dönem dönem oluşan ağımsı jelatin yapıdaki organik maddeye verilen addır. Deniz salyası olarak da bilinen müsilaj, fitoplankton (bitkisel plankton) adı verilen ve denizlerde fotosentez yoluyla oksijen üreten bazı mikroorganizmaların aşırı çoğalması sonucu ortaya çıkar. Sudaki besin maddelerinin artışı, su sıcaklığındaki ani değişimler ve su akıntısının düşük olması nedeniyle denizdeki mikroorganizmalar çoğalır. Bu mikroorganizmalar zamanla bir araya toplanarak su yüzeyinde sümüksü, şeffaf ve yapışkan iplikçiklere dönüşür. Müsilaj sonucunda oluşan jelimsi malzeme, deniz yüzeyinde ve dibinde geniş alanları kaplar; görüntü kirliliği oluşturur. Bu durum denizlerde ekolojik ve maddi hasara neden olur. Rüzgâr ve akıntılarla kıyıdaki kapalı koy ve limanlara dolan bu tabaka kıyılardaki yaşamı olumsuz etkiler. Müsilajın büyük kısmı dibe çökerek deniz tabanında birikir. Sert yada yumuşak her türlü zemini kaplayan bu yapışkan madde, deniz zemininde kalın bir organik tabaka oluşturur. Bu tabakanın çürümesi deniz tabanındaki oksijeni tüketir. Yosun, sünger, mercan, midye gibi hareket edemeyen ya da hareket kabiliyeti sınırlı olan canlıların üzerini kaplayarak onların boğulmasına neden olur.

a) Müsilaja neden olan faktörlerin ortaya çıkış nedenleri sizce nelerdir?

b) Müsilajı tamamen ortadan kaldırmak için neler yapılabilir?

Enerjiye olan ihtiyaç teknolojik gelişmeler, hızlı nüfus artışı ve sanayileşmeye bağlı olarak her geçen gün artmaktadır. İhtiyaç duyulan enerjinin büyük bir kısmı ise fosil yakıtlardan sağlanmaktadır. Fosil yakıtların kullanımı sonucu açığa çıkan gazlar sera etkisi oluşturarak küresel ısınmaya neden olmaktadır. Küresel ısınma nedeniyle buzullar erimekte, deniz seviyesi yükselmekte, verimli topraklar çölleşmekte; kasırga, sel gibi doğal afetlerin sayısı artmaktadır.

a) Fosil yakıtların kullanımı sonucu açığa çıkan hava kirleticiler nelerdir?

b) Küresel ısınmayı en aza indirebilmek için çözüm önerileriniz nelerdir?