ETKİLEŞİM (KİMYA 10) → 1. Bölüm

DERS

KİMYA 10

1. TEMA

ETKİLEŞİM

KONU

1. BÖLÜM:
1.1. Kimyasal Tepkimeler

1.1.2. Kimyasal Tepkime Türleri

10.1.2 Kimyasal Tepkime Türleri

  • Kimyasal tepkime türlerinin bazıları şunlardır:
    1. Çökelme tepkimeleri
    2. İndirgenme-yükseltgenme tepkimeleri
    3. Asit-baz tepkimeleri

1. Çökelme Tepkimeleri

AgNO3(suda) + NaCl(suda) → AgCl(k) + NaNO3(suda)

  • Suda çözünmüş maddeler tepkimeye girer, tepkime sonucunda suda çözünmeyen katı bir madde oluşur.
  • Dibe çökerek ayrılan katıya çökelek (çökelti), gerçekleşen tepkimeye de çökelme tepkimesi denir.

10.1.2 Kimyasal Tepkime Türleri

1. Çökelme Tepkimeleri

AgNO3(suda) + NaCl(suda) → AgCl(k) + NaNO3(suda)

  • İyonik bileşikler suda iyonlarına ayrıştığı için bu tepkime aşağıdaki gibi yazılır:

Ag+(suda) + NO3–(suda) + Na+(suda) + Cl–(suda) → AgCl(k) + Na+(suda) + NO3–(suda)

Seyirci iyonlar:

  • Na+ ve NO3– iyonları tepkimenin her iki tarafında da çözeltide kaldığı için bu iyonlara seyirci iyonlar (net tepkimede bulunmayan) denir.

Net iyon denklemi:

  • Her iki taraftaki seyirci iyonlar sadeleştirildiğinde net iyon denklemi elde edilir:
    • Ag+(suda) + Cl–(suda) → AgCl(k)

10.1.2 Kimyasal Tepkime Türleri

1. Çökelme Tepkimeleri

İkili Yer Değiştirme Tepkimesi

ikili-yer-değiştirme-tepkimesi-
  • Bir çok çökelme tepkimesi genellikle ikili yer değiştirme tepkimesi şeklinde gerçekleşir.
    • Bu tepkimelerde bileşiklerin iyonları karşılıklı olarak yer değiştirir.

Örnek Tepkime

2KI(suda) + Pb(NO3)2(suda) → Pbl2(k) + 2KNO3(suda)

Örnek tepkimeyi izle

10.1.2 Kimyasal Tepkime Türleri

1. Çökelme Tepkimeleri

Çevremizden Bazı Çökelme Tepkimeleri

  • Çevremizden bazı çökelme tepkimeleri:
    • Çaydanlıkların kireçlenmesi
    • Sarkıt, dikit ve travertenlerin oluşumu
    • Böbrek ve safra taşlarının oluşması
çaydanlıklaın-kireçlenmesi-
Çaydanlıkların Kireçlenmesi
Travertenlerin Oluşumu
sarkit-ve-dikit-1
Sarkıt ve Dikit Oluşumu

10.1.2 Kimyasal Tepkime Türleri

2. İndirgenme-Yükseltgenme (Redoks) Tepkimeleri

  • Mutlaka elektron alan ve elektron veren atomlar vardır.
  • Alınan-verilen elektron sayısı daima eşittir.

Örnek:

2Mg(k) + O2(g) → 2MgO(k)

indirgenme yükseltgenme tepkimesinin alt mikroskobik gösterimi
  • Nötr magnezyum atomları 2’şer elektron vermiş ve yükleri +2’ye yükselmiştir.
    • Elektron verme olayına yükseltgenme denir.
    • Yükseltgenen atomlar indirgendir.
  • Nötr oksijen atomları 2’şer elektron almış ve yükleri -2’ye inmiştir.
    • Elektron alma olayına indirgenme denir.
    • İndirgenen atomlar yükseltgendir.

10.1.2 Kimyasal Tepkime Türleri

2. İndirgenme-Yükseltgenme (Redoks) Tepkimeleri

Yüklerin Bulunması

  • Kimyasal maddelerin toplam yükü sembol ya da formüllerinin sağ üst köşesinde verilir.
  • Bileşiklerde yer alan bütün atomların bir yükü vardır fakat verilmez.
    • Bu yükler ezbere bilinmelidir.
  • Element halindeki maddelerin yükü verilir, verilmediyse yükleri sıfır demektir.

Bazı Kimyasalların Bileşiklerindeki Yükleri

  • Li1+, Na1+, K1+, Ag1+, Cu+, NH41+
  • Be2+, Mg2+, Ca2+, Fe2+, Sn2+, Pb2+, Zn2+, Co2+, Cu2+
  • Al3+, Fe3+, Co3+
  • Pb4+, Sn4+
  • F1-, Cl1-, Br1-, CN1-, OH1-, NO31-, ClO41-
  • O2-, S2-, SO32-, SO42-, CO32-
  • N3–, PO43-
  • C4-

10.1.2 Kimyasal Tepkime Türleri

2. İndirgenme-Yükseltgenme (Redoks) Tepkimeleri

Örnek

Na + H2O → NaOH + 1/2H2

tepkimesi için aşağıdaki soruları cevaplandırınız.

  • Yükseltgenen atom:
  • İndirgenen atom:
  • Yükseltgen atom:
  • İndirgen atom:

10.1.2 Kimyasal Tepkime Türleri

2. İndirgenme-Yükseltgenme (Redoks) Tepkimeleri

Bazı Redoks Tepkimelerinin Sembolik Gösterimi

  • Tepkimede yüksüz bir element varsa tepkime redokstur:

3O2 + 2Fe → 2Fe2O3

2AgNO3(suda) + Cu(k) → Cu(NO3)2(suda) + 2Ag(k)

CH4 + O2 → CO2 + H2O

Çevremizden Bazı Redoks Tepkimeleri

  • Yanma tepkimeleri
  • Metallerin tuz çözeltileriyle olan tepkimeleri
  • Pillerin çalışması
  • Asitlerin metallerle tepkimesi
  • Ağartıcıların kumaşın rengini değiştirmesi
  • Fotosentez ve solunum

10.1.2 Kimyasal Tepkime Türleri

2. İndirgenme-Yükseltgenme (Redoks) Tepkimeleri

Tekli Yer Değiştirme Tepkimesi

  • Bir çok redoks tepkimesi genellikle tekli yer değiştirme tepkimesi şeklinde gerçekleşir.
    • Bu tepkimelerde bir element bir bileşiğin iyonu ile yer değiştirir.

Örnek Tepkime

Mg(k) + 2HCl(suda) → MgCl2(suda) + H2(g)

Örnek tepkimeyi izle

10.1.2 Kimyasal Tepkime Türleri

3. Asit-Baz Tepkimeleri

Arrhenius Asit-Baz Tanımı

  • Arrhenius’a göre asit-bazlar şöyle tanınır:
    • Asit: Suda çözündüğünde çözeltiye H+ (hidrojen) veya H3O+ (hidronyum) iyonu verebilen bileşiklere denir.
    • Baz: Suda çözündüğünde çözeltiye OH– (hidroksit) iyonu verebilen bileşiklere denir.

Örnek:

I) HCl(s) → H+(suda) + Cl–(suda)
II) NaOH(k) → Na+(suda) + OH–(suda)
III) HClO4(s) → H+(suda) + ClO4–(suda)
IV) Ca(OH)2(k) → Ca2+(suda) + 2OH–(suda)
V) NH3(suda) + H2O(s) ⇄ NH4+(suda) + OH–(suda)

Yukarıda verilen çözünme tepkimelere bakarak, maddeleri asit ve baz olarak sınıflandırınız.

10.1.2 Kimyasal Tepkime Türleri

3. Asit-Baz Tepkimeleri

  • Asit baz tepkimelerine nötralleşme tepkimeleri de denir.
    • Çünkü su da oluşur.

Asit + Baz → Tuz + Su
(Nötrleşme tepkimesi)

Örnekler

  • NaOH(suda) + HCl(suda)  → NaCl(suda) + H2O(s)
  • 2NaOH(suda) + H2SO4(suda) → Na2SO4(suda) + 2H2O(s)

Net İyon Denklemi

H+(suda) +OH–(suda) → H2O(s)

  • Suyun oluşumu hem nötralleşme tepkimesidir, hem de net iyon denklemidir:
  • Oluşan tuz genellikle suda çözünmeye devam eder.
    • Tuzun iyonları bu yüzden seyirci iyonlardır.